Sık Sorulan Sorular

Hacim veya vezin (ağırlık) ile ölçülen ortak malı — para, hububat, sıvılar gibi — ölçüp tartmadan hediye etmek, faize yol açabileceğinden uygun değildir. Buna karşın ev, tarla, kumaş, ev eşyası gibi bireysel mallar hediye edilebilir.

Üç kardeşin de rızasıyla caizdir. Tüm mirasçıların onayı alınmadan miras malı üzerinde tasarruf yapılamaz.

Bölünmesi mümkün olmayan ev, araba ve ev eşyası gibi mallar, mirasçıların hepsinin rızasıyla hediye yoluyla birinde bırakılabilir ya da başkasına da verilebilir.

Sayılabilen, ölçülebilen eşyalar ve paralar ise taksim edilmeden önce hediye edilemez. Miras paylaşılmadan, özellikle bölünebilir malların kullanılmaması ya da yiyip içilmemesi gerekir.

Ölünün tüm elbiseleri ve kıyafetleri (soykası) miras malıdır; mirasçıların ortak hakkıdır. Mirasçılar paylaştıktan sonra istedikleri gibi kullanabilir, saklayabilir ya da başkalarına verebilirler.

Tüm mirasçıların rızasıyla bu eşyalar vârislerden birinde kalabilir, fakirlere verilebilir ya da farklı biçimlerde paylaşılabilir. "Soykayı fakirlere vermek zorundasınız" şeklinde bir hüküm yoktur.

Kişi hayatta iken malının tamamını dilediği kimseye hediye edebilir. Ancak salih çocukları arasında ayırım yapmaması gerekir.

Malının tamamını vârislerden birine veya başkasına vasiyet etse, vasiyet edilene yalnızca üçte biri verilir; geri kalanı diğer mirasçılara kalır.

Vârisi olmayan kimse malının tamamını vasiyet edebilir.

Vârisi olan kimse ise malının en fazla üçte birini vasiyet edebilir. Daha fazlasını vasiyet etse bile, üçte birden fazlası yerine getirilmez.

Hibe, karşı tarafa haber ulaşınca tamamlanmış olur. Bu durumda hibe geçerlidir; ancak kardeşin haberi olmadan baba vefat etmiş ise, hibe henüz tamamlanmamış sayılabileceğinden ihtilaf konusu olabilir. Kesin hüküm için bir İslam hukukçusuna danışılması tavsiye edilir.

Evet, ücret ödenmesi gerekir. Arkadaşınız hayatta olduğu sürece izin verme yetkisine sahipti; ancak vefat etmesiyle o tarla artık mirasçılarına geçmiştir.

Mirasçıların rızası olmadan o tarlayı kullanmak, onların hakkına girme anlamına gelir. Bu nedenle mirasçılarla müzakere edip anlaşmak gerekir.

Çocuk doğar doğmaz — hayatta olan — akrabasına vâris olur. Mesela annesi doğumdan sonra vefat ederse, çocuk annesine vâris olur ve payını alır. Çocuk da ölünce, bıraktığı mal kendi vârislerine taksim edilir.

Evet, nikâhlanıp zifaf olmadan ölen kimse de vâris olur ve mirası vârislerine kalır. Bu konu doğduktan hemen sonra ölen çocukla aynı hükümdedir: nikâh akdinin gerçekleşmesi mirasçılık için yeterlidir.

Sonra ölen, öncekine vâris olur. Bu nedenle önce babanın mirası, o sırada hayatta olan oğul da dahil olmak üzere tüm vârislere taksim edilir. Oğul babanın mirasından payını aldıktan sonra vefat ettiğinde, oğulun mirası — babanın mirasından gelen pay da dahil olmak üzere — oğulun kendi vârislerine taksim edilir.

Hadis-i Şerif'te şöyle buyurulmuştur: "Müslüman kâfire, kâfir de Müslümana mirasçı olamaz." Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî

Müslüman evladı olduğu hâlde helâle-harama, farzlara, namaza, gusle önem vermeyen; bunları inkâr eden ve pişman da olmayan kimsenin imanı gidip mürted olmuş sayılır. Böyle bir kimse Müslümandan miras alamaz.

Nuh aleyhisselam, "Ya Rabbi, benim ailemden olanları kurtaracaktın, oğlum suda boğuldu" dedi. Allahü Teâlâ, "Ey Nuh, o oğlun yaptığı kötü iş yüzünden senin ailenden sayılmaz" buyurdu. (Hûd, 46)

Hayır. Köle, meyyiti öldüren, başka dinden olanlar ve mürtedler miras alamaz. Katle — öldürmeye — yardım eden de kâtil gibi miras alamaz. Bu hükümlerin uygulanabilmesi için kişinin akıl baliğ olması da şarttır.

Mürtede mirasçı olunur; ancak mürted, Müslümana mirasçı olamaz.

Müslüman evladı olduğu hâlde farzlara ehemmiyet vermeyen, bunları inkâr eden ve pişman olmayan kimsenin imanı gider; böyle bir kimse Müslümandan miras alamaz.

Eğer dedenin hayatta bir oğlu varsa, babası ölen toruna miras düşmez; bütün hisse o oğluna kalır. Halk arasında "Dede yetimine miras düşmez" sözü buradan gelmektedir.

Eğer ölen dedenin yalnızca bir kızı varsa, dedenin ölen oğlundan erkek toruna da miras düşer: mirasın yarısı kızına, yarısı da bu toruna verilir.

Ölenin bir oğlu varsa kardeşe miras düşmez; hanıma 1/8, oğluna 7/8 hisse düşer.

Yalnızca bir kızı ve hanımı varsa kardeşe miras düşer: hanıma 1/8, kıza 4/8, kardeşe 3/8 hisse verilir. Bu durumda kardeşin kız mı yoksa erkek mi olduğu sonucu değiştirmez.

Hayır. Emekli maaşı miras malı olmadığından, yalnızca ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenen kişilere (genellikle eş ve çocuklar) ödenir. Diğer mirasçıların bu maaş üzerinde herhangi bir hakkı yoktur.

Doğacak çocuğun kız ya da erkek olduğu varsayılarak iki ayrı hesap yapılır; hissesi daha büyük olan hesaba göre miras taksim edilir ve o pay çocuğa ayrılır; geri kalan diğer vârislere verilir.

Günümüzde cinsiyetin önceden bilinmesi durumunda bile dinî hükme göre yine iki türlü hesap yapılıp hissesi çok olan esas alınır.

Hayır, mirasın seferilikle ya da seferiliğin mirasla hiçbir ilgisi yoktur. Din kitapları vatan-ı asliyi şöyle tarif eder:

1) Bir kimsenin vatan-ı aslisi doğduğu yerdir. 2) Evlenirse doğduğu yer vatan olmaktan çıkar, evlendiği yer vatan-ı aslisi olur. 3) Daha sonra başka bir yere temelli yerleşirse, son yerleştiği yer vatan-ı aslisi olur. Mirasçı olup olmama durumu vatan-ı asliyi belirlemez.

Evet. Eskiden mirî topraklara ait tapunun çocuklara devredilmesi miras hükmünde olmayıp devletin bir ihsanıydı; kira niteliğinde sayılırdı. Tapu sahibi vefat ettiğinde toprak erkek ve kız çocuklara eşit olarak devredilirdi. Günümüzde mirî toprak kalmadığı ve herkesin sahip olduğu mülkler miras hükümlerine göre paylaşıldığından bu uygulama artık geçerli değildir.

Evet, caiz olur. Mirasçı haram olduğunu bilse dahi mirası alması caizdir.

Alimlerin çoğuna göre: Mirasın hangi kısmının haramdan geldiği ayrılabiliyorsa o kısım sahibine iade edilmeli; sahibi bilinmiyorsa fakirlere dağıtılmalıdır.

Hangi malın haramdan geldiği ayırt edilemiyorsa mirasın tümü helal sayılır; ancak ihtiyat gereği bir kısmını fakirlere vermek daha uygundur.

Zevcenin, kocasının haram para ile satın aldığını veya haram karışık malını yemesi ya da kullanması caizdir; günah kocasına aittir.

Zaman zaman ileri sürülen bir iddiaya göre, Nisa Suresi 11-12. ayetlerdeki payların toplamı 1'i (tam miras) aşmaktadır. Bunun cevabı avl ilkesidir.

Avl: Belirlenmiş (feraiz) payların toplamının 1'i aşması durumunda, ortak paydanın o kadar büyütülerek her mirasçının payının aynı oranda azaltılmasıdır. Böylece kimse belirlenen oranın dışına çıkmaz; yalnızca herkes orantılı biçimde az alır.

Avl uygulamasına dair başka örnekler: