Feraiz, Kur'an-ı Kerim'de en ayrıntılı biçimde hükümlere bağlanan ve İslam hukukunun temel taşlarından birini oluşturan miras ilmidir. Adil ve şeffaf bir miras paylaşımı için hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.
Feraiz (فرائض), "farz" kelimesinin çoğuludur ve Allahü teâlâ tarafından belirlenmiş zorunlu paylar anlamına gelir. İslam miras hukukunda, vefat eden bir Müslüman'ın geride bıraktığı malların akrabalar arasında nasıl paylaştırılacağını belirleyen ilim dalına ilmü'l-feraiz denir.
Feraiz hükümleri, Kur'an-ı kerim 'in Nisa suresi başta olmak üzere birden fazla ayette açıkça belirtilmiştir. Bu durum, İslam'ın miras meselesini ne denli önemsediğini göstermektedir. Nitekim Peygamber Efendimiz (Sallallâhu aleyhi ve sellem) feraiz ilmini "ilmin yarısı" olarak nitelendirmiştir.
Miras payları belirlenirken gözetilen temel ilkeler şunlardır: akrabalık derecesi, cinsiyet (erkek iki misli yükümlülük taşıdığından iki misli pay alır), mirasçının sağlığı ve diğer mirasçıların varlığı. Bazı mirasçıların varlığı diğerlerini engelleyebilir; buna hacb denir.
İlmü'l-feraiz; fıkıh, hesap ve akrabalık bilgisini birleştiren köklü bir İslam ilmidir. Günümüzde bu ilmi uygulamak, ümmetin haklarını korumak açısından büyük önem taşımaktadır.
Kur'an-ı kerim , miras paylarını diğer ibadetten farklı olarak son derece ayrıntılı biçimde belirlemiştir. Bu durum, İslam'ın mülkiyet ve adalet anlayışının bir yansımasıdır.
"Allahü teâlâ size, çocuklarınız hakkında şunu emreder: Erkeğe iki dişinin payı kadar (miras) vardır. Eğer (çocuklar) ikiden fazla kız iseler, bırakılanın üçte ikisi onlarındır. Eğer kız yalnız bir ise, mirasın yarısı onundur."
"Çocukları yoksa eşlerinizin bıraktığının yarısı sizindir. Çocukları varsa bıraktıklarının dörtte biri sizindir. Çocuğunuz yoksa bıraktığınızın dörtte biri eşlerinizidir."
"Bunlar Allahü Teâlâ'nın koyduğu sınırlardır. Kim Allah'a ve Resûlü'ne itaat ederse, Allahü teâlâ onu, içinden ırmaklar akan cennetlere koyar; onlar orada ebedî kalırlar. İşte bu büyük kurtuluştur."
Peygamber Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) feraiz ilmini öğrenmeyi ve öğretmeyi özellikle tavsiye etmiş; bu ilmin önemini hadislerinde açıkça vurgulamıştır.
"Feraizi öğreniniz ve insanlara öğretiniz. Zira o, ilmin yarısıdır. O (ilim) unutulacak, ümmetimden ilk olarak kaldırılacak şey de o olacaktır."
"Feraizi öğreniniz ve insanlara öğretiniz. Zira ben de fani bir insanım. İlim kaldırılacak ve fitneler çoğalacak; öyle ki iki kişi miras konusunda ihtilafa düşecek, aralarında hüküm verecek kimse bulamayacaklardır."
"Farzları (belirlenen payları) ehline veriniz. Artakalan ise en yakın erkek akrabaya aittir."
Miras, aile hukuku, mal varlığı ve nesiller arası adalet açısından hayati bir meseledir. İslam bu konuyu tesadüfe bırakmamış, ilahi bir çerçeve sunmuştur.
Allahü teâlâ (Celle Celalühü) miras paylarını bizzat belirlemiştir. Bu, insan aklının ötesinde bir hikmet ve adalet içerir. Payları değiştirmek ya da ihmal etmek ilahi hükmü tanımamak anlamına gelir.
Haksız miras paylaşımı aile bağlarını tahrip eder, nesiller boyu süren hukuk davalarına ve düşmanlıklara yol açar. Feraiz bu fitneyi önleyen ilahi güvencedir.
Feraizi öğrenmek toplumun bir kesimi için farz-ı kifâyedir. Peygamber Efendimiz (Sallallâhu aleyhi ve sellem) bu ilmin "ilmin yarısı" olduğunu bildirmiş ve ihmal edilirse kaybolacağı konusunda uyarmıştır.
Feraiz, serveti belirli ellerde yığılmaktan kurtararak toplumun geniş kesimlerine yayar. Bu yönüyle sosyal bir denge mekanizması işlevi görmektedir.
Vefat eden kişinin vasiyetini ve borçlarını yerine getirdikten sonra mirasını şeriata uygun dağıtmak, o kişiye karşı yerine getirilmesi gereken en temel vecibelerden biridir.
Feraiz sistemi, cahiliye döneminde mirastan mahrum kalan kadınları, çocukları ve uzak akrabaları güvence altına almış; her mirasçıya hakkını vermiştir.
Ashabü'l-feraiz, Kur'an-ı kerim ve Sünnet tarafından belirlenmiş sabit pay sahibi mirasçılardır. Asabeler ise kalan payı alırlar.
| Mirasçı | Çocuk/Torun Varken | Çocuk/Torun Yokken | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Zevc (Koca) | 1/4 | 1/2 | Hayatta olan eş her zaman miras alır |
| Zevce (Karı) — 1 ise | 1/8 | 1/4 | 4 eşe kadar bu pay eşit paylaşılır |
| Baba | 1/6 | Asabe (kalan) | Kız çocuğu varsa 1/6 + kalan asabe |
| Anne | 1/6 | 1/3 | 2+ kardeş varsa 1/6'ya düşer |
| Tek Kız Çocuğu | 1/2 | Erkek kardeşiyle birlikte asabe olur | |
| 2+ Kız Çocuğu | 2/3 | Aralarında eşit paylaşır | |
| Erkek Çocuk | Asabe (kalan) | Kız çocuğuyla birlikte: erkek 2 pay, kız 1 pay | |
| Tek Tam Kız Kardeş | 1/2 | Baba ve erkek alt yoksa geçerli | |
| Anadan Kardeş (1 kişi) | 1/6 | Baba ve çocuk yoksa geçerli | |
| 2+ Anadan Kardeş | 1/3 | Aralarında eşit paylaşır | |
* Bu tablo genel bilgi amaçlıdır. Hacb (engelleme) kuralları ve özel durumlar için yukarıdaki hesaplama aracını kullanınız ya da bir İslam hukukçusuna başvurunuz.
Vefat eden kişinin bıraktığı tüm mal varlıklarını — nakit, döviz, altın, gayrimenkul — kendi cinsinden girin.
Ölen kişinin cinsiyetini ve hayatta kaç eşi olduğunu belirleyin. Erkek için 4 eşe kadar desteklenmektedir.
Hayatta olan erkek ve kız çocuk sayısını girin. Erkek çocuk yoksa, vefat etmiş oğuldan torunları ekleyin.
Ölen kişinin anne veya babasının hayatta olup olmadığını işaretleyin. Sistem gerekli hacb hesaplamalarını otomatik yapar.
Her mirasçının her varlıktan alacağı pay — yüzde ve kendi birimi cinsinden — anında hesaplanır.
Feraiz, Allahü Teâlâ'nın belirlediği bir haktır. Doğru hesaplama hem dini bir vecibe hem de aile huzurunun güvencesidir.
Feraiz Hesapla →